Οι δημόσιες βρύσες αποτελούν νομική υποχρέωση και όχι διοικητική ευχέρεια

Η πρόσβαση σε ασφαλές και δωρεάν πόσιμο νερό αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση της δημόσιας υγείας, της κοινωνικής συνοχής και της περιβαλλοντικής προστασίας. Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα που επικρατεί στους περισσότερους δήμους της χώρας δημιουργεί την εσφαλμένη εντύπωση ότι η εγκατάσταση δημόσιων βρυσών εξαρτάται από την πολιτική βούληση κάθε δημοτικής αρχής ή από τη διαθεσιμότητα οικονομικών πόρων.

Η πραγματικότητα όμως, είναι διαφορετική.

Ο Ν. 4736/2020, με τον οποίο ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη η Οδηγία (ΕΕ) 2019/904, καθιέρωσε συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Ειδικότερα, το άρθρο 4 παρ. 10 προβλέπει ότι από την 1η Ιουλίου 2021 οι δήμοι που διαθέτουν δίκτυο πόσιμου νερού υποχρεούνται να εγκαθιστούν κοινόχρηστες βρύσες δωρεάν διάθεσης πόσιμου νερού στις δημοτικές αθλητικές εγκαταστάσεις και στις δημοτικές παιδικές χαρές. Παράλληλα, οφείλουν να επεκτείνουν το σχετικό δίκτυο σε κοινόχρηστους χώρους συνάθροισης κοινού, όπως πλατείες, πάρκα και λοιπούς δημοτικούς χώρους, καθώς και να τοποθετούν κατάλληλη σήμανση που ενθαρρύνει τη χρήση επαναχρησιμοποιούμενων δοχείων.

Η νομοθετική αυτή επιλογή αποσκοπεί στη μείωση των πλαστικών αποβλήτων και συνάμα εξυπηρετεί την ενίσχυση της δημόσιας υγείας, την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών σε ένα βασικό αγαθό και τη διαμόρφωση μίας διαφορετικής περιβαλλοντικής κουλτούρας, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές πολιτικές για τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Η έλλειψη δημόσιων βρυσών σε πολλές περιοχές της χώρας αποκτά, συνεπώς, ιδιαίτερη θεσμική σημασία. Όταν ο νομοθέτης επιβάλλει συγκεκριμένη διοικητική υποχρέωση, τότε η παράλειψη εφαρμογής της συνιστά ζήτημα συμμόρφωσης προς τον νόμο και εγείρει εύλογα ερωτήματα ως προς την αποτελεσματικότητα της διοίκησης και την άσκηση της εποπτείας που προβλέπει η έννομη τάξη.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία κατά τους θερινούς μήνες, όταν οι υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν τις ανάγκες ενυδάτωσης του πληθυσμού. Οι δημόσιες βρύσες εξυπηρετούν παιδιά, ηλικιωμένους, αθλητές, εργαζομένους σε υπαίθριους χώρους, επισκέπτες και κάθε πολίτη που κινείται στον δημόσιο χώρο. Παράλληλα, περιορίζουν την οικονομική επιβάρυνση από την αγορά εμφιαλωμένου νερού και συμβάλλουν στη μείωση χιλιάδων πλαστικών συσκευασιών που καταλήγουν καθημερινά στο περιβάλλον.

Η ύπαρξη της σχετικής νομοθεσίας αποδεικνύει ότι η Πολιτεία έχει ήδη αναγνωρίσει τη σημασία της δωρεάν πρόσβασης σε πόσιμο νερό.

Το κρίσιμο ζήτημα πλέον δεν αφορά τη θέσπιση νέων κανόνων, αλλά την ουσιαστική εφαρμογή εκείνων που ήδη ισχύουν. Η νομιμότητα αποκτά πραγματικό περιεχόμενο μόνο όταν οι νομοθετικές επιταγές μετατρέπονται σε καθημερινή διοικητική πρακτική και οι πολίτες απολαμβάνουν στην πράξη τα δικαιώματα και τις παροχές που ο νόμος τους αναγνωρίζει.

Μαρία Παναγιώτου Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω.