Για τη συνολική αλλαγή εικόνας στο μεταναστευτικό σύστημα, την επιχειρησιακή ετοιμότητα της χώρας στα σύνορα του Έβρου και τα νέα δεδομένα που φέρνει το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο μιλά σε συνέντευξή της στο Otanews η κ. Σέβη Βολουδάκη.

Με αφορμή τις πρόσφατες επισκέψεις της σε δομές της Βόρειας Ελλάδας, περιγράφει τη μετάβαση από την αποδιοργάνωση του 2019 σε ένα αυστηρά ελεγχόμενο πλαίσιο, όπου η προστασία των συνόρων συνδυάζεται με οργανωμένες διαδρομές νόμιμης απασχόλησης και στοχευμένες δράσεις προένταξης για την κοινωνική συνοχή.

Ακολουθεί η συνέντευξη στην κ. Αναστασία Κομποθέκρα

Κ. Βολουδάκη, ολοκληρώσατε πρόσφατα μια σειρά επισκέψεων σε δομές και υπηρεσίες του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου στη Βόρεια Ελλάδα. Ποια εικόνα αποκομίσατε από το πεδίο;

Σε αυτές τις επισκέψεις αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι ότι βλέπεις από κοντά πώς λειτουργεί το σύστημα στην καθημερινότητά του. Συζητήσαμε με διοικήσεις και εργαζομένους, ακούσαμε τις ανάγκες τους, είδαμε τι λειτουργεί καλά και πού υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης. Για μένα αυτή η επαφή είναι απαραίτητη, γιατί οι άνθρωποι που βρίσκονται καθημερινά στο πεδίο έχουν μια γνώση που δεν μπορεί να αποτυπωθεί μόνο μέσα από αναφορές και αριθμούς. Η συνολική εικόνα είναι σαφώς καλύτερη και πιο οργανωμένη σε σχέση με το παρελθόν, με συγκεκριμένες διαδικασίες και μεγαλύτερη εμπειρία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι σταματά η προσπάθεια. Το ζητούμενο είναι να βελτιώνουμε συνεχώς τη λειτουργία των δομών και να λύνουμε γρήγορα τα πρακτικά προβλήματα που προκύπτουν.

Στον Έβρο επισκεφθήκατε, μεταξύ άλλων, το ΚΥΤ Φυλακίου, τον φράχτη στις Καστανιές και υπηρεσίες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Πόσο θωρακισμένη είναι σήμερα η Ελλάδα απέναντι σε μια νέα αυξημένη μεταναστευτική πίεση;

Ο Έβρος έχει ξεχωριστή σημασία γιατί είναι ένα από τα βασικά εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχουμε ήδη μια πολύ σημαντική εμπειρία από το 2020. Τότε η χώρα αντιμετώπισε μια οργανωμένη προσπάθεια εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών και απέδειξε ότι μπορεί να αντιδράσει με αποφασιστικότητα και συντονισμό. Από εκείνη την περίοδο και μετά έχουν ενισχυθεί σημαντικά η φύλαξη, οι υποδομές και η συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών. Σήμερα υπάρχει πολύ μεγαλύτερη επιχειρησιακή ετοιμότητα και πολύ καλύτερη εικόνα του τι συμβαίνει στο πεδίο. Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί στο μεταναστευτικό οι συνθήκες μπορούν να αλλάξουν πολύ γρήγορα και το κράτος πρέπει να μπορεί να ανταποκρίνεται άμεσα και αποτελεσματικά.

Συχνά αναφέρεστε στη μεγάλη αλλαγή που έχει συντελεστεί στο σύστημα υποδοχής τα τελευταία χρόνια. Τι έχει αλλάξει ουσιαστικά;

Η σύγκριση με το 2019 είναι πραγματικά πολύ χαρακτηριστική. Τότε είχαμε υπερσυγκέντρωση στα νησιά, δομές με πολύ δύσκολες συνθήκες και εικόνες όπως εκείνες της Μόριας, που έδειχναν ένα σύστημα το οποίο είχε ξεπεράσει τα όριά του. Σήμερα η εικόνα είναι διαφορετική. Οι δομές είναι λιγότερες, αλλά η συνολική δυναμικότητα του συστήματος έχει αυξηθεί και ο τρόπος λειτουργίας είναι πολύ πιο οργανωμένος. Στα νησιά πρώτης γραμμής λειτουργούν πλέον Κλειστές Ελεγχόμενες Δομές, με καλύτερες υποδομές, αυξημένη ασφάλεια και σαφείς κανόνες. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι υπάρχει πλέον ένα σύστημα που μπορεί να διαχειριστεί αυξημένες πιέσεις χωρίς να οδηγηθεί ξανά σε εικόνες αποδιοργάνωσης και υπερσυγκέντρωσης.

Το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο αλλάζει τα δεδομένα. Τι σημαίνει στην πράξη για την Ελλάδα;

Σημαίνει ότι η Ευρώπη κινείται πλέον πιο καθαρά προς μια κατεύθυνση που η Ελλάδα υποστήριζε εδώ και χρόνια. Δηλαδή πιο ισχυρή προστασία των εξωτερικών συνόρων, ταχύτερες διαδικασίες, screening πριν από την είσοδο, πιο αποτελεσματικές επιστροφές και μεγαλύτερη αλληλεγγύη προς τις χώρες πρώτης γραμμής. Για την Ελλάδα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί λόγω της γεωγραφικής μας θέσης βρισκόμαστε διαρκώς στην πρώτη γραμμή των πιέσεων. Παράλληλα, ανοίγει περισσότερο και η συζήτηση για τη συνεργασία με τρίτες χώρες και για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης πριν φτάσει στα ευρωπαϊκά σύνορα. Είναι μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση και, κατά τη γνώμη μου, πολύ πιο κοντά στις πραγματικές ανάγκες της Ευρώπης σήμερα.

Η κυβέρνηση δίνει έμφαση στην αυστηρή αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης, αλλά ταυτόχρονα μιλά για οργανωμένες οδούς νόμιμης μετανάστευσης. Πώς συνδυάζονται αυτές οι δύο πολιτικές;

Δεν πρόκειται για δύο αντικρουόμενες πολιτικές. Αντίθετα, είναι δύο κομμάτια της ίδιας λογικής. Από τη μία, η παράνομη είσοδος πρέπει να αντιμετωπίζεται με ισχυρή φύλαξη των συνόρων, με αυστηρούς κανόνες και με αποτελεσματικές επιστροφές για όσους δεν δικαιούνται να παραμείνουν. Από την άλλη, η ελληνική οικονομία έχει πραγματικές ανάγκες σε εργατικό δυναμικό και σε συγκεκριμένους κλάδους αυτές οι ανάγκες είναι έντονες. Εκεί χρειάζονται νόμιμες, οργανωμένες διαδρομές εισόδου, συνδεδεμένες με την αγορά εργασίας και με συγκεκριμένους κανόνες. Το ζητούμενο είναι να ξέρουμε ποιος μπαίνει στη χώρα, με ποιο καθεστώς, για ποιο λόγο και με ποιες προϋποθέσεις. Αυτό είναι, τελικά, μια σοβαρή και ελεγχόμενη μεταναστευτική πολιτική.

Έχετε δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην προένταξη όσων πρόκειται να παραμείνουν νόμιμα στη χώρα. Γιατί θεωρείτε τόσο σημαντικό αυτό το κομμάτι;

Γιατί η ένταξη δεν γίνεται αυτόματα. Για να μπορέσει κάποιος να σταθεί αυτόνομα στη χώρα, χρειάζεται να γνωρίζει τη γλώσσα, να έχει δεξιότητες, να μπορεί να εργαστεί και να κατανοεί τους βασικούς κανόνες και τον τρόπο λειτουργίας της ελληνικής κοινωνίας. Όσο νωρίτερα ξεκινήσει αυτή η διαδικασία τόσο καλύτερα είναι τα αποτελέσματα και για τον ίδιο και για την κοινωνία. Στο Κουτσόχερο, για παράδειγμα, έχουμε ήδη προγράμματα προένταξης που κινούνται σε αυτή τη λογική. Ο στόχος είναι ένας άνθρωπος που θα παραμείνει νόμιμα στην Ελλάδα να μπορεί να περάσει όσο γίνεται πιο γρήγορα από τη φιλοξενία στην αυτονομία και στην εργασία. Αυτό είναι ουσιαστική ένταξη και ταυτόχρονα ένας πολύ σημαντικός παράγοντας κοινωνικής συνοχής.

Ποιος είναι τελικά ο στόχος της ελληνικής μεταναστευτικής πολιτικής για τα επόμενα χρόνια;

Να έχουμε ένα σύστημα που να λειτουργεί με κανόνες, συνέπεια και αποτελεσματικότητα. Να προστατεύουμε τα σύνορά μας, να εξετάζουμε γρήγορα και αξιόπιστα τα αιτήματα ασύλου, να επιστρέφουν όσοι δεν έχουν δικαίωμα παραμονής και παράλληλα να υπάρχουν νόμιμες οδοί μετανάστευσης εκεί όπου υπάρχουν πραγματικές ανάγκες της οικονομίας. Για όσους θα παραμείνουν νόμιμα στη χώρα, το επόμενο βήμα είναι η ουσιαστική ένταξη στην εργασία και στην κοινωνική ζωή. Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα απέκτησε εμπειρία, καλύτερες υποδομές και πολύ μεγαλύτερη επιχειρησιακή δυνατότητα. Το στοίχημα τώρα είναι αυτή η πρόοδος να συνεχιστεί με σταθερότητα και με ένα σύστημα που να αντέχει στις πιέσεις και να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της χώρας.