Δήμαρχος Ήλιδας, Χρήστος Χριστοδουλόπουλος: “Η Πρωτοβάθμια Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να λειτουργεί πλέον ως ο απλός απορροφητήρας των κοινωνικών κραδασμών”
Με έντονα διεκδικητική διάθεση και διάθεση για καθαρές αποφάσεις, ο Δήμαρχος Ήλιδας, Χρήστος Χριστοδουλόπουλος, ανοίγει τα χαρτιά του στο otanews.gr ενόψει της μετάβασής του στην Καλαμάτα. Εκπροσωπώντας μια περιοχή της Δυτικής Πελοποννήσου που δοκιμάζεται διαρκώς από την κλιματική κρίση και έχει κηρυχθεί επανειλημμένα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ο κ. Χριστοδουλόπουλος ξεκαθαρίζει ότι η Πρωτοβάθμια Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να λειτουργεί πλέον ως ο απλός απορροφητήρας των κοινωνικών κραδασμών που προκαλούνται από την κεντρική εξουσία.
Στη συζήτηση που ακολουθεί, ο Δήμαρχος αναλύει τα δεδομένα της νέας επιστημονικής μελέτης της ΚΕΔΕ και θέτει ως αδιαπραγμάτευτη κόκκινη γραμμή την αποκατάσταση της θεσμικής τάξης. Φέρνει μάλιστα στο προσκήνιο δύο εξαιρετικά απτά παραδείγματα από την καθημερινότητα του Δήμου του: το δυσβάσταχτο κόστος διαχείρισης των αδέσποτων ζώων και τα λειτουργικά αδιέξοδα των σχολικών υποδομών μετά την κατάργηση των Σχολικών Επιτροπών.
Παράλληλα, ασκεί έντονη κριτική στον Νέο Κώδικα για τη διατήρηση της γραφειοκρατικής πολυπλοκότητας και την ασάφεια στις αρμοδιότητες, ενώ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τα ζητήματα της κλιματικής ανθεκτικότητας. Αναφέρεται εκτενώς στις προκλήσεις διαχείρισης και επεξεργασίας του νερού της Λίμνης Πηνειού, η οποία υδροδοτεί τρεις Δήμους της Ηλείας, και ζητά έναν μόνιμο εθνικό μηχανισμό χρηματοδότησης των έργων. Τέλος, περιγράφει με μελανά χρώματα την υποστελέχωση των υπηρεσιών του, χαρακτηρίζοντας ως παράλογο το γεγονός ότι η Υπηρεσία Δόμησης Αμαλιάδας, που καλύπτει χωρικά τέσσερις Δήμους, έχει απομείνει με μία και μοναδική υπάλληλο.
Ακολουθεί η πλήρης συνέντευξη:

Καταρχάς, με τι προσδοκίες μεταβαίνετε στην Καλαμάτα για το Συνέδριο της ΚΕΔΕ;

Μεταβαίνω στο Συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα με την προσδοκία να διεξαχθεί μια διάσκεψη ουσίας, διεκδίκησης και, κυρίως, καθαρών αποφάσεων για το μέλλον της Πρωτοβάθμιας Αυτοδιοίκησης. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται σήμερα σε μια κρίσιμη καμπή. Καλούμαστε καθημερινά να απορροφήσουμε τους κοινωνικούς κραδασμούς που προκαλούνται από κεντρικές αποφάσεις και στις οποίες δεν είχαμε καμία συμμετοχή, την ώρα που οι πολίτες χτυπούν τη δική μας πόρτα ζητώντας άμεσες λύσεις.

Ωστόσο, με «δεμένα χέρια», χωρίς την οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια που μας αναλογεί, δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε ούτε στις βασικές υποχρεώσεις, πόσο μάλλον στις σύνθετες προκλήσεις της εποχής μας. Οφείλουμε όλοι οι αιρετοί να διαμορφώσουμε μια αρραγή, κοινή συνισταμένη ώστε οι αποφάσεις μας να είναι ομόφωνες, δυναμικές και διεκδικητικές.

Προσδοκώ να προκύψει μια ισχυρή, ενιαία φωνή απέναντι στην κεντρική εξουσία για ουσιαστική αύξηση των πόρων, ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού, απλούστευση των διαδικασιών, βασιζόμενα σε έναν νέο Κώδικα που ενισχύει πραγματικά τον θεσμό. Ειδικά για τους περιφερειακούς Δήμους, όπως ο Δήμος Ήλιδας, έχει ζωτική σημασία να αντιμετωπιστούν οι χωρικές ανισότητες. Η Αυτοδιοίκηση δεν πρέπει να είναι ένας απλός διαχειριστής της καθημερινότητας, αλλά ο πρωταγωνιστής της ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής. Δεν πάμε στην Καλαμάτα για να ακούσουμε διαπιστώσεις, αλλά για να συνδιαμορφώσουμε απτά αποτελέσματα. Γιατί, τελικά, ισχυροί Δήμοι σημαίνουν καλύτερη ποιότητα ζωής για τους πολίτες μας.

Στο Συνέδριο παρουσιάζεται η νέα, ολοκληρωμένη μελέτη της ΚΕΔΕ για το πραγματικό κόστος λειτουργίας των Δήμων. Με βάση αυτά τα επιστημονικά δεδομένα, ποια είναι η πρώτη «κόκκινη γραμμή» που θέτετε στην κυβέρνηση;

Η πρώτη και αδιαπραγμάτευτη «κόκκινη γραμμή» μας είναι η αποκατάσταση της θεσμικής τάξης. Καμία μεταβίβαση αρμοδιότητας χωρίς τους αντίστοιχους, θεσμοθετημένους πόρους και κανένας Δήμος να μην αναγκάζεται να καλύπτει βασικές λειτουργίες εις βάρος των ανταποδοτικών υπηρεσιών προς τους δημότες. Η επιστημονική μελέτη της ΚΕΔΕ δεν κάνει τίποτα άλλο από το να αποτυπώνει με αριθμούς αυτό που βιώνουμε δραματικά στο πεδίο.

Θα σας φέρω δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα από τον Δήμο Ήλιδας. Το ένα αφορά στη διαχείριση των αδέσποτων ζώων. Η Πολιτεία ψήφισε ένα αυστηρό θεσμικό πλαίσιο μεταφέροντας όλη την ευθύνη στους Δήμους, καλύπτοντας όμως μόλις το 10% με 15% του πραγματικού κόστους για περισυλλογή, στειρώσεις, εμβολιασμοί, ζωοτροφές, φιλοξενία. Την ίδια στιγμή, οι αιρετοί βρισκόμαστε καθημερινά εκτεθειμένοι και υπό την απειλή ποινικών ευθυνών για δομικές αδυναμίες του συστήματος.

Το δεύτερο αφορά στις σχολικές μας υποδομές. Με την κατάργηση των Σχολικών Επιτροπών, η διαχείριση πέρασε απευθείας στους Δήμους, χωρίς την απαιτούμενη διοικητική ευελιξία. Με την τακτική χρηματοδότηση και τη ΣΑΤΑ καθηλωμένες και το κόστος ενέργειας και συντήρησης στα ύψη, φτάνουμε να παλεύουμε για τα αυτονόητα, όπως η θέρμανση και οι βασικές επισκευές των σχολείων μας.

Δεν ζητούμε προνομιακή μεταχείριση, ούτε αρκούν οι επιδερμικές ποσοστιαίες αυξήσεις στους ΚΑΠ. Απαιτούμε την άμεση κάλυψη του πραγματικού λειτουργικού κόστους βάσει των στοιχείων της μελέτης της ΚΕΔΕ. Δεν μπορεί η οικονομική αδυναμία του κεντρικού κράτους να μετακυλίεται στους Δήμους και, τελικά, στις πλάτες των δημοτών.

Το φετινό συνέδριο συμπίπτει με την εφαρμογή των ρυθμίσεων του Νέου Κώδικα. Θεωρείτε ότι το νέο αυτό πλαίσιο «λύνει τα χέρια» των Δημάρχων ή παραμένει η πολυπλοκότητα στις αρμοδιότητες;

Ο νέος Κώδικας περιλαμβάνει αναμφισβήτητα ορισμένες θετικές ρυθμίσεις εκσυγχρονισμού και απλούστευσης. Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν αλλάζει το θεσμικό περιτύλιγμα, αλλά αν πράγματι διευκολύνεται ο Δήμαρχος να διοικήσει και ο Δήμος να προσφέρει αποτελεσματικές υπηρεσίες.

Η εμπειρία μας δείχνει ότι ο νέος Κώδικας αποτυγχάνει να αγγίξει τον πυρήνα του προβλήματος, δηλαδή την επικάλυψη αρμοδιοτήτων και τη διασπορά της ευθύνης μεταξύ Κεντρικής Διοίκησης, Περιφερειών και Δήμων. Όσο δεν ξεκαθαρίζει το «ποιος κάνει τι» με σαφήνεια, οι Δήμοι θα παραμένουν εγκλωβισμένοι σε ένα δαιδαλώδες γραφειοκρατικό σύστημα.

Δεν χρειάζονται απλές νομοθετικές πινελιές. Απαιτείται μια γενναία μεταρρύθμιση που θα στηρίζεται σε τρεις άξονες: ξεκάθαρες αρμοδιότητες, εξασφαλισμένους πόρους και πραγματική διοικητική αυτοτέλεια με λογοδοσία. Δεν ζητούμε ανεξέλεγκτη εξουσία.

Ζητούμε να παίρνουμε αποφάσεις με ταχύτητα, νομιμότητα και αποτελεσματικότητα. Πραγματική αποκέντρωση δεν σημαίνει μεταφορά ευθυνών από το κράτος στους Δήμους, αλλά μεταφορά των μέσων και των εργαλείων, προκειμένου να δίνουμε λύσεις.

Η ατζέντα της Καλαμάτας δίνει τεράστια έμφαση στην κλιματική ανθεκτικότητα και τη διαχείριση του νερού. Έχουν οι Δήμοι τα απαραίτητα κονδύλια για έργα υποδομής;

 Κατηγορηματικά όχι. Και το λέω αυτό ως Δήμαρχος ενός Δήμου που δοκιμάζεται σκληρά και διαρκώς από την κλιματική κρίση, τις καταστροφικές πυρκαγιές και τα αλλεπάλληλα ακραία καιρικά φαινόμενα, κηρυσσόμενος επανειλημμένα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης από το 2024. Οι πόροι για την πρόληψη και την Πολιτική Προστασία αποτελούν σταγονόμετρο στον ωκεανό των πραγματικών αναγκών.

Στο δε μείζον ζήτημα του νερού, η πίεση είναι τεράστια. Για παράδειγμα, στον Δήμο Ήλιδας, η Λίμνη Πηνειού αποτελεί τη βασική πηγή υδροδότησης για τρεις Δήμους της Ηλείας. Πρόσφατα αντιμετωπίσαμε σοβαρότατα προβλήματα στην επεξεργασία του νερού, λόγω της επιβάρυνσης των ποιοτικών του χαρακτηριστικών, γεγονός που αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη εκσυγχρονισμού των διυλιστηρίων και αναζήτησης εναλλακτικών πηγών.

Παράλληλα, ως Δήμος προετοιμάζουμε τον σχεδιασμό μας για τα Σχέδια Αστικής Ανθεκτικότητας μέσω του Πράσινου Ταμείου. Όμως εδώ προκύπτει το μεγάλο ερώτημα: Όταν ολοκληρωθούν οι μελέτες, ποιος θα χρηματοδοτήσει τα έργα; Δεν είναι δυνατόν οι Δήμαρχοι να μετατρεπόμαστε σε «επαίτες» έξω από τα Υπουργεία για έκτακτες επιχορηγήσεις μετά από κάθε καταστροφή. Απαιτείται ένας μόνιμος, εθνικός, πολυετής μηχανισμός χρηματοδότησης για την κλιματική ανθεκτικότητα, συνδεδεμένος άμεσα με τα Σχέδια Ανθεκτικότητας, με διαφανή κριτήρια και προτεραιότητα στις περιοχές υψηλής τρωτότητας, όπως η Δυτική Πελοπόννησος. Η Πολιτεία οφείλει να χρηματοδοτήσει όχι μόνο τον σχεδιασμό της ανθεκτικότητας, αλλά την ίδια την ανθεκτικότητα στην πράξη.

Το κεντρικό σύνθημα του Συνεδρίου είναι «Ισχυροί Δήμοι – Ισχυρές Τοπικές Κοινωνίες». Πώς μεταφράζεται αυτό πρακτικά, όταν οι υπηρεσίες αντιμετωπίζουν δραματικές ελλείψεις προσωπικού;

«Ισχυρός Δήμος» χωρίς ανθρώπινο δυναμικό είναι απλώς ένα σύνθημα κενό περιεχομένου. Ισχυρός Δήμος σημαίνει γρήγορη εξυπηρέτηση, καθαριότητα, ποιοτικό νερό, συντηρημένες υποδομές και κοινωνική φροντίδα. Όλα αυτά όμως απαιτούν εξειδικευμένους επιστήμονες και τεχνικό προσωπικό.

Θα σας δώσω ένα παράδειγμα που αγγίζει τα όρια του παραλόγου. Η Υπηρεσία Δόμησης Αμαλιάδας καλύπτει χωρικά τέσσερις Δήμους της Ηλείας, τους δήμους Ήλιδας, Πηνειού, Ανδραβίδας-Κυλλήνης και μέρος του Δήμου Αρχαίας Ολυμπίας. Για να λειτουργήσει στοιχειωδώς, απαιτούνται τουλάχιστον 10-12 υπάλληλοι. Αυτή τη στιγμή, μετά τις συνταξιοδοτήσεις, η Πολεοδομία μας έχει απομείνει με μία και μοναδική διοικητική υπάλληλο! Την ίδια ώρα, η Τεχνική μας Υπηρεσία διαθέτει συνολικά μόλις τέσσερις μηχανικούς. Αν μετακινήσουμε τον έναν και μοναδικό Πολιτικό Μηχανικό Π.Ε. στην ΥΔΟΜ, παραλύει η Τεχνική Υπηρεσία που επιβλέπει κρίσιμα έργα υποδομής, εκατομμυρίων ευρώ.

Έχουμε εξαντλήσει κάθε θεσμική διαδικασία με αλλεπάλληλα έγγραφα, αλλά προσκρούουμε στη γραφειοκρατία των εγκρίσεων, στις καθυστερήσεις του ΑΣΕΠ και στη μη προσέλκυση μηχανικών λόγω έλλειψης κινήτρων στην περιφέρεια. Η Πολιτεία, ενώ γνωρίζει το αδιέξοδο «νίπτει τας χείρας» της, μεταφέροντας την αγανάκτηση των πολιτών και του τεχνικού κόσμου στις πλάτες των Δημάρχων.

Απαιτείται άμεση απελευθέρωση των προσλήψεων εξειδικευμένου μόνιμου προσωπικού και παροχή ειδικών κινήτρων για τους περιφερειακούς Δήμους. Για εμάς, η αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών συνδέεται άμεσα με τον πυρήνα της ύπαρξης του που τον μετατρέπει και σε έναν πραγματικά ισχυρό Δήμο. Ένας Δήμο ανθρώπινο, αποτελεσματικός και δίπλα στις καθημερινές ανάγκες κάθε δημότη.