Δήμος Αθηναίων: Η αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας ως πράξη κοινωνικής πολιτικής

Η ενεργειακή μετάβαση αποκτά κοινωνικό περιεχόμενο όταν βελτιώνει την καθημερινότητα των ανθρώπων. Όταν μια οικογένεια μπορεί να ζεστάνει το σπίτι της, ένας ηλικιωμένος να προστατευθεί από τον καύσωνα και ένα νοικοκυριό να καλύψει τον λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος χωρίς να στερηθεί άλλα βασικά αγαθά. Για τον Δήμο Αθηναίων, η αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας αποτελεί κεντρικό πεδίο κοινωνικής πολιτικής και ουσιαστικό κριτήριο μιας δίκαιης πράσινης μετάβασης.

Η φτώχεια στην πόλη έχει πολλές, αλληλένδετες διαστάσεις. Το κόστος στέγασης, η δυσκολία πρόσβασης στην εργασία, οι ανάγκες υγείας και οι ενεργειακές δαπάνες επιβαρύνουν σωρευτικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Ένα σπίτι με ανεπαρκή μόνωση απαιτεί περισσότερη ενέργεια για να παραμείνει κατοικήσιμο. Όταν το εισόδημα δεν επαρκεί, η ανάγκη αυτή μετατρέπεται σε καθημερινή στέρηση. Γι’ αυτό η ενεργειακή φτώχεια απαιτεί παρεμβάσεις που συνδέουν την οικονομική ανακούφιση με τη βελτίωση των συνθηκών κατοίκησης.

Στην Αθήνα, αυτή η προσέγγιση αποκτά πρακτική εφαρμογή μέσα από το Γραφείο Αντιμετώπισης Ενεργειακής Φτώχειας (ΓΑΕΦ) του Δήμου Αθηναίων, που λειτουργεί μέσω της Αναπτυξιακής Αθήνας. Το ΓΑΕΦ αποτελεί ένα ενιαίο σημείο υποστήριξης, όπου οι πολίτες μπορούν να καταγράψουν τις ανάγκες τους, να λάβουν εξατομικευμένη καθοδήγηση και να ενημερωθούν για διαθέσιμα μέτρα στήριξης. Οι ενεργειακοί σύμβουλοι αξιολογούν την κατάσταση κάθε νοικοκυριού και προτείνουν λύσεις προσαρμοσμένες στις πραγματικές δυνατότητές του.

Τα στοιχεία έως τις 7 Οκτωβρίου 2026 αποτυπώνουν την έκταση αυτής της προσπάθειας. Οι συνολικές εγγραφές στο ΓΑΕΦ ανέρχονται σε 1.148 νοικοκυριά και έχουν πραγματοποιηθεί 847 αξιολογήσεις με τη μεθοδολογία POWERPOOR (το έργο POWERPOOR είναι ένα ερευνητικό έργο με συντονιστή το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο). Από αυτές, 548 αφορούν ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά και 106 νοικοκυριά που βρίσκονται στο όριο της ενεργειακής φτώχειας. Πρόκειται για στοιχεία των νοικοκυριών που αξιολογήθηκαν από το Γραφείο, τα οποία επιτρέπουν τη στοχευμένη οργάνωση της υποστήριξης.

Η καταγραφή συνδέεται με συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Μέχρι την ίδια ημερομηνία, 311 νοικοκυριά είχαν απαλλαγεί από τα δημοτικά τέλη, ενώ οι κάτοχοι της Κάρτας Ενεργειακής Ωφέλειας ανέρχονταν σε 502. Η απαλλαγή περιορίζει ένα σταθερό οικονομικό βάρος. Η Κάρτα διευκολύνει την πρόσβαση, με ειδικές εκπτώσεις, σε αγαθά και εξοπλισμό που μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των ενεργειακών δαπανών. Η αξία αυτών των εργαλείων βρίσκεται στη σύνδεσή τους με την εξατομικευμένη συμβουλευτική και την αξιολόγηση των αναγκών κάθε οικογένειας.

Η εμπειρία αυτή τροφοδοτεί και τον ευρωπαϊκό διάλογο. Στις 24 Μαρτίου 2026, ο Δήμος Αθηναίων συμμετείχε στις Βρυξέλλες στη συζήτηση που διοργάνωσε το Eurocities για την ευρωπαϊκή στρατηγική κατά της φτώχειας, με επικεφαλής την Εκτελεστική Αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Roxana Mînzatu. Παρουσιάστηκε η προσέγγιση της Αθήνας και αναδείχθηκε η σημασία της συμμετοχής των πόλεων στον σχεδιασμό και την εφαρμογή κοινωνικών πολιτικών.

Η θέση μας είναι σαφής: οι δήμοι χρειάζονται ουσιαστικό ρόλο, κατάλληλα εργαλεία και επαρκείς πόρους. Βρίσκονται κοντά στον πολίτη και μπορούν να αναγνωρίσουν ανάγκες που συχνά παραμένουν αόρατες στις συγκεντρωτικές στατιστικές. Η ευρωπαϊκή πολιτική μπορεί να γίνει αποτελεσματικότερη όταν αξιοποιεί αυτή τη γνώση και στηρίζει σταθερές τοπικές υπηρεσίες.

Αυτή η ανταλλαγή εμπειρίας συνεχίστηκε στην Αθήνα, όπου υποδεχθήκαμε, από τις 19 έως τις 21 Οκτωβρίου, 70 εκπροσώπους ευρωπαϊκών πόλεων, φορέων και οργανισμών στο 6ο Eurocities Social Innovation Lab. Οι συμμετέχοντες γνώρισαν το ΓΑΕΦ και άλλες κοινωνικές δομές του Δήμου. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην προσέγγιση ευάλωτων νοικοκυριών που δεν γνωρίζουν τις διαθέσιμες υπηρεσίες ή δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια. Το Job Center, τα Δημοτικά Ιατρεία και οι υπηρεσίες κοινωνικής ένταξης ανέδειξαν τη σημασία μιας συντονισμένης δημοτικής παρέμβασης.

Το επόμενο βήμα είναι η ενίσχυση αυτής της σύνδεσης: καλύτερος εντοπισμός των αναγκών, ευκολότερη πρόσβαση στην υποστήριξη και περισσότερες παρεμβάσεις που μειώνουν διαχρονικά το ενεργειακό βάρος. Η αξιολόγηση πρέπει να εξετάζει πόσο βελτιώθηκαν οι συνθήκες διαβίωσης και πόσο περιορίστηκε η οικονομική πίεση.

Η Αθήνα διαμορφώνει έτσι ένα παράδειγμα τοπικής δράσης με δυνατότητα αξιοποίησης και από άλλες πόλεις. Η δύναμή του βρίσκεται στον συνδυασμό γνώσης, προσωπικής υποστήριξης και συγκεκριμένων μέτρων. Γιατί η επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης κρίνεται και μέσα στα σπίτια των ανθρώπων που δυσκολεύονται περισσότερο να ακολουθήσουν.

– Του Ελισσαίου Σαρμά, Διευθύνοντος Συμβούλου της Αναπτυξιακής Αθήνας

Δημοσιεύθηκε στο energypress.gr