Δήμαρχος Μαλεβιζίου, Μενέλαος Μποκέας: “Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να αναλώνεται σε μια απλή καταγραφή προβλημάτων”

Καταρχάς, με τι προσδοκίες μεταβαίνετε στην Καλαμάτα για το Συνέδριο της ΚΕΔΕ;

Με την προσδοκία ότι το φετινό Συνέδριο της ΚΕΔΕ θα αποτελέσει σημείο ουσιαστικών αποφάσεων και όχι απλώς μια ακόμη καταγραφή των προβλημάτων της Αυτοδιοίκησης. Καλό είναι να βρισκόμαστε, να συζητάμε για τα προβλήματα μας, να καταγράφουμε τις ανάγκες μας, να προτείνουμε λύσεις, όμως θα πρέπει να βρούμε τον τρόπο αυτά όλα να έχουν ένα αποτέλεσμα. Να βρούμε τον τρόπο η Πολιτεία να μας ακούσει, γιατί μόνο έτσι θα μπορέσουμε να προσφέρουμε στον πολίτη.

Οι δήμοι βρίσκονται καθημερινά στην πρώτη γραμμή της εξυπηρέτησης των πολιτών, της κοινωνικής συνοχής, της ανάπτυξης και, πλέον, της αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Για να ανταποκριθούμε σε αυτές τις ευθύνες, χρειαζόμαστε πραγματικές δυνατότητες, επαρκείς πόρους και ένα λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο.

Αυτή είναι, επομένως, μία από τις βασικές προσδοκίες μου από το Συνέδριο: να διαμορφώσουμε μια ισχυρή, κοινή διεκδίκηση απέναντι στην Πολιτεία, για την οικονομική ενίσχυση των δήμων, τη στελέχωση των υπηρεσιών τους και την απλούστευση των διαδικασιών που σήμερα καθυστερούν κρίσιμα έργα. Ο ισχυρός δήμος δεν είναι σύνθημα. Είναι προϋπόθεση για την προστασία του πολίτη και την ισόρροπη ανάπτυξη κάθε τοπικής κοινωνίας.

Καλή είναι η αποκέντρωση που θέλει να ισχυρίζεται η Πολιτεία πως υλοποιεί, όμως αποκέντρωση σημαίνει αρμοδιότητες και πόροι στην Αυτοδιοίκηση για να μπορέσει να λειτουργήσει αποτελεσματικά και να είναι δίπλα στους πολίτες.

Στο Συνέδριο της Καλαμάτας παρουσιάζεται η νέα, ολοκληρωμένη μελέτη της ΚΕΔΕ για το πραγματικό κόστος λειτουργίας των Δήμων. Με βάση αυτά τα επιστημονικά δεδομένα, ποια είναι η πρώτη «κόκκινη γραμμή» που θέτετε στην κυβέρνηση για την άμεση αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης;

Η πρώτη και αδιαπραγμάτευτη κόκκινη γραμμή είναι να σταματήσει η μεταφορά αρμοδιοτήτων στους δήμους χωρίς την αντίστοιχη μεταφορά οικονομικών πόρων και προσωπικού. Δεν είναι δυνατόν να ζητάμε από την Αυτοδιοίκηση περισσότερες υπηρεσίες, μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και αυξημένη ευθύνη απέναντι στους πολίτες, χωρίς να της εξασφαλίζουμε τα αναγκαία μέσα.

Η μελέτη της ΚΕΔΕ και της ΕΕΤΑΑ έρχεται να επιβεβαιώσει με επιστημονικά δεδομένα αυτό που οι δήμαρχοι γνωρίζουμε από την καθημερινή λειτουργία των δήμων μας. Το ετήσιο λειτουργικό κόστος της Αυτοδιοίκησης υπολογίζεται σε περίπου 5,35 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η χρηματοδότηση μέσω των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων για το 2026 ανέρχεται περίπου σε 2,9 δισεκατομμύρια ευρώ. Προκύπτει, επομένως, ένα χρηματοδοτικό κενό της τάξης των 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Αυτό δεν είναι ένα λογιστικό ζήτημα που αφορά μόνο τους προϋπολογισμούς των δήμων. Είναι ζήτημα που επηρεάζει άμεσα την ποιότητα των υπηρεσιών, τη συντήρηση των υποδομών, την κοινωνική πολιτική, την καθαριότητα, τη λειτουργία των σχολείων και την ικανότητά μας να σχεδιάζουμε και να υλοποιούμε έργα προστασίας των πολιτών.

Η δική μας θέση είναι σαφής: απαιτείται άμεσο και δεσμευτικό σχέδιο αύξησης της κρατικής χρηματοδότησης, με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα κάλυψης του χρηματοδοτικού κενού. Δεν αρκούν αποσπασματικές ενισχύσεις ή έκτακτες επιχορηγήσεις, οι οποίες μπορεί να είναι χρήσιμες σε συγκεκριμένες περιστάσεις, αλλά δεν εξασφαλίζουν τη σταθερότητα που χρειάζεται ένας δήμος για να προγραμματίσει το έργο του.

Το φετινό συνέδριο συμπίπτει με την εφαρμογή των ρυθμίσεων του Νέου Κώδικα. Θεωρείτε ότι το νέο αυτό πλαίσιο λύνει τα χέρια των Δημάρχων ή παραμένει η πολυπλοκότητα στις αρμοδιότητες;

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για να αποκτήσουμε ένα πιο συγκροτημένο και σαφές θεσμικό πλαίσιο. Η κωδικοποίηση και η συστηματοποίηση των διάσπαρτων ρυθμίσεων είναι αναγκαίες, γιατί οι δήμοι πρέπει να λειτουργούν με κανόνες που είναι κατανοητοί, εφαρμόσιμοι και δεν αφήνουν περιθώρια για διαφορετικές ερμηνείες.

Ωστόσο, η κωδικοποίηση των κανόνων δεν αρκεί από μόνη της για να αντιμετωπίσει όλα τα προβλήματα της Αυτοδιοίκησης. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν το νέο πλαίσιο επιτρέπει στους δήμους να ασκούν τις αρμοδιότητές τους με μεγαλύτερη ταχύτητα, αποτελεσματικότητα προς όφελος των πολιτών. Και μέχρις σήμερα στους πρώτους μήνες της λειτουργίας του Νέου Κώδικα δεν φαίνεται πως αυτό γίνεται πράξη. Υπάρχουν πράγματι σημαντικές βελτιώσεις, όμως για μία ακόμα φορά η Πολιτεία δεν υλοποίησε προτάσεις της Αυτοδιοίκησης στο Νέο Κώδικα, με αποτέλεσμα να υπάρχουν ακόμα γραφειοκρατία και σημαντικές καθυστερήσεις σε πολλές πτυχές της λειτουργίας των δήμων.

Η ατζέντα της Καλαμάτας δίνει τεράστια έμφαση στην κλιματική ανθεκτικότητα και τη διαχείριση του νερού. Έχουν οι Δήμοι τα απαραίτητα κονδύλια για έργα υποδομής;

Η πραγματικότητα είναι ότι οι δήμοι δεν διαθέτουν σήμερα τους πόρους που απαιτούνται για να ανταποκριθούν στο μέγεθος των προκλήσεων της κλιματικής κρίσης. Και αυτό πρέπει να αλλάξει άμεσα.

Τα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν αποτελούν πλέον μια μακρινή πιθανότητα. Είναι μια πραγματικότητα που επηρεάζει τις πόλεις, τους οικισμούς, τις υποδομές, τις επιχειρήσεις και τις ζωές των ανθρώπων. Η αντιπλημμυρική προστασία, η διαχείριση του νερού, η πρόληψη των πυρκαγιών και η προσαρμογή στις νέες κλιματικές συνθήκες απαιτούν ολοκληρωμένο σχεδιασμό και σημαντικές επενδύσεις.

Στο Μαλεβίζι έχουμε βιώσει με τον πιο σκληρό τρόπο τις συνέπειες αυτής της πραγματικότητας. Οι καταστροφικές πλημμύρες στην Αγία Πελαγία και οι ζημιές στο Παλαιόκαστρο και τη Λυγαριά ανέδειξαν την ανάγκη να περάσουμε από την αποσπασματική αντιμετώπιση των προβλημάτων σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική πρόληψης.

Γι’ αυτόν τον λόγο, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης και μέσω της προγραμματικής συνεργασίας με τη «Δαίδαλος Α.Ε.», καθώς και του σχεδιασμού που συνδέεται με το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο Μαλεβιζίου, προχωρήσαμε στην εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων.

Το σχέδιο περιλαμβάνει συνολικά 25 φράγματα ανάσχεσης: εννέα στην Αγία Πελαγία, εννέα στο Παλαιόκαστρο και επτά στη Λυγαριά, καθώς και παρεμβάσεις για τη συγκράτηση φερτών υλικών. Πρόκειται για έργα που έχουν σχεδιαστεί με στόχο να συγκρατούν μέρος των ομβρίων υδάτων, να περιορίζουν την ταχύτητα και την ορμή της απορροής και να μειώνουν τον κίνδυνο εκδήλωσης καταστροφικών πλημμυρικών φαινομένων στις ευάλωτες περιοχές.

Οι σχετικές μελέτες έχουν ολοκληρωθεί και έχουν προχωρήσει οι προβλεπόμενες αδειοδοτήσεις. Αυτό είναι ένα σημαντικό βήμα, αλλά δεν αρκεί. Για να περάσουμε στην κατασκευή, πρέπει να εξασφαλίσουμε τη χρηματοδότηση και να αντιμετωπίσουμε τα ζητήματα που σχετίζονται με το ιδιοκτησιακό καθεστώς των απαιτούμενων εκτάσεων και τις διαδικασίες παραχώρησης ή απαλλοτρίωσης.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε ως χώρα. Δεν μπορεί να επενδύουμε χρόνο και δημόσιους πόρους για την εκπόνηση ώριμων μελετών και στη συνέχεια τα αναγκαία έργα να παραμένουν σε εκκρεμότητα, επειδή δεν υπάρχει ένας σαφής και αποτελεσματικός μηχανισμός χρηματοδότησης και υλοποίησης.

Απαιτείται καλύτερος συντονισμός μεταξύ του κράτους, των περιφερειών και των δήμων, ώστε οι παρεμβάσεις να σχεδιάζονται με βάση τη συνολική λεκάνη απορροής και όχι με αποσπασματικά διοικητικά κριτήρια.

Για εμάς, στο Μαλεβίζι, η αντιπλημμυρική θωράκιση της Αγίας Πελαγίας, της Λυγαριάς και του Παλαιοκάστρου είναι μια συγκεκριμένη προτεραιότητα. Θέλουμε να περάσουμε από τις ώριμες μελέτες στα έργα. Και γι’ αυτό χρειαζόμαστε την έμπρακτη στήριξη της Πολιτείας.

Ακόμα και μετά την πρόσφατη κακοκαιρία στις αρχές Οκτωβρίου, η Πολιτεία δεν έχει καν προχωρήσει στις χρηματοδοτήσεις των Δήμων της Κρήτης για την κάλυψη των απαραίτητων έργων αποκατάστασης των ζημιών που προκλήθηκαν. Και εμείς στο Μαλεβίζι, όπως και σε όλη την Κρήτη, είχαμε μεγάλες ζημιές στο αγροτικό μας δίκτυο ειδικά στα ορεινά του δήμου μας. Δεν μπορούμε να προχωρήσουμε στις αποκαταστάσεις των ζημιών αυτών χωρίς τη στήριξη της πολιτείας.

Το κεντρικό σύνθημα του Συνεδρίου είναι «Ισχυροί Δήμοι – Ισχυρές Τοπικές Κοινωνίες». Πώς μεταφράζεται αυτό πρακτικά για την καθημερινότητα του δημότη, όταν οι υπηρεσίες σας αντιμετωπίζουν τόσο μεγάλες ελλείψεις σε εξειδικευμένο προσωπικό;

Ισχυρός δήμος σημαίνει δήμος που μπορεί να δίνει λύσεις στα καθημερινά προβλήματα του πολίτη, να σχεδιάζει το μέλλον του τόπου του και να προστατεύει αποτελεσματικά την τοπική κοινωνία. Δεν σημαίνει απλώς δήμος με περισσότερες αρμοδιότητες ή περισσότερες υποχρεώσεις. Σημαίνει δήμος με τους απαραίτητους ανθρώπους, τους πόρους και τα εργαλεία για να ανταποκρίνεται στην αποστολή του.

Στην καθημερινότητα, αυτό μεταφράζεται σε καλύτερη καθαριότητα, ασφαλείς δρόμους, συντηρημένες σχολικές υποδομές, αποτελεσματικές κοινωνικές υπηρεσίες, σύγχρονη διαχείριση του νερού, ταχύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών και ουσιαστική προστασία από φυσικούς κινδύνους.

Για να γίνουν όλα αυτά πράξη, όμως, χρειαζόμαστε εξειδικευμένο προσωπικό. Οι δήμοι έχουν ανάγκη από μηχανικούς, τεχνικούς, επιστήμονες περιβάλλοντος, οικονομολόγους, στελέχη πληροφορικής και ανθρώπους με εξειδίκευση στην πολιτική προστασία. Χρειάζονται επίσης επαρκές προσωπικό για τις καθημερινές υπηρεσίες, που αποτελούν τη βάση της λειτουργίας κάθε δήμου.

Όταν ένας δήμος δεν διαθέτει το αναγκαίο τεχνικό προσωπικό, δυσκολεύεται να εκπονήσει και να ωριμάσει μελέτες, να προετοιμάσει φακέλους χρηματοδότησης, να επιβλέψει έργα και να ανταποκριθεί στις αυξημένες απαιτήσεις της νομοθεσίας.

Αυτό δεν είναι πρόβλημα που λύνεται με περισσότερη προσπάθεια από τους εργαζομένους ή τους αιρετούς. Χρειάζεται συγκεκριμένη κρατική πολιτική για τη στελέχωση της Αυτοδιοίκησης. Δυστυχώς στα Τεχνικά Επαγγέλματα, το Δημόσιο και ειδικά οι Δήμοι δεν είναι πια τόσο ελκυστικό για νέους ανθρώπους. Το κόστος ζωής έχει ανέβει υπερβολικά και οι μισθοί είναι εξαιρετικά χαμηλοί για έναν νέο επιστήμονα για έρθει σε έναν δήμο να εργαστεί. Έχουμε παραδείγματα που οι μηχανικοί μετά το πρώτο εξάμηνο παραιτούνται γιατί δεν αντέχουν το φόρτο εργασίας όταν μία υπηρεσία είναι υποστελεχωμένη.

Διεκδικούμε, επομένως, μόνιμες προσλήψεις με βάση τις πραγματικές ανάγκες κάθε δήμου, επιτάχυνση των διαδικασιών μέσω ΑΣΕΠ, δυνατότητα προσέλκυσης εξειδικευμένων επιστημόνων και μεγαλύτερη ευελιξία στην αξιοποίηση προσωπικού για κρίσιμα έργα. Χρειάζεται επίσης να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ δήμων και άλλων δημόσιων φορέων, χωρίς αυτό να υποκαθιστά την ανάγκη επαρκούς στελέχωσης.

Ταυτόχρονα, ένας ισχυρός δήμος πρέπει να μπορεί να στηρίζει τους πιο ευάλωτους πολίτες, να αναβαθμίζει τις δημόσιες υποδομές, να αξιοποιεί τις ψηφιακές δυνατότητες και να δημιουργεί συνθήκες βιώσιμης ανάπτυξης. Όλα αυτά απαιτούν σταθερό σχεδιασμό και υπηρεσίες που μπορούν να λειτουργούν με συνέχεια και αποτελεσματικότητα.

Το σύνθημα «Ισχυροί Δήμοι – Ισχυρές Τοπικές Κοινωνίες» θα αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο όταν ο δημότης δει απτά αποτελέσματα στη ζωή του. Όταν γνωρίζει ότι ο δήμος του μπορεί να συντηρεί τις υποδομές του, να αντιμετωπίζει εγκαίρως τα προβλήματα, να προστατεύει την περιουσία και την ασφάλειά του και να σχεδιάζει το μέλλον με συγκεκριμένα έργα.

Η Αυτοδιοίκηση είναι ο θεσμός που βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη. Για να μπορέσει να ανταποκριθεί σε αυτή την ευθύνη, η Πολιτεία πρέπει να της εμπιστευτεί όχι μόνο αρμοδιότητες, αλλά και τα μέσα για να τις ασκήσει. Αυτό είναι το ουσιαστικό περιεχόμενο της διεκδίκησής μας στο Συνέδριο της ΚΕΔΕ.