ΚΕΔΕ: Προσκύνημα στον ιστορικό Πόντο με επίκεντρο την Παναγία Σουμελά

Ιδιαίτερο συμβολισμό και έντονο ιστορικό φορτίο είχε η προσκυνηματική αποστολή στον Πόντο, στην οποία συμμετείχαν ο Πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδος Λάζαρος Κυρίζογλου και δήμαρχοι από την Κεντρική Μακεδονία και την Κρήτη, με κορυφαίο σταθμό την ιστορική Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά.

Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε από τις 20 έως τις 24 Αυγούστου 2026, με πρωτοβουλία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως κ.κ. Βαρνάβα, και αποτέλεσε μια διαδρομή στους τόπους όπου για αιώνες αναπτύχθηκε μία από τις σημαντικότερες κοιτίδες του Ελληνισμού της Ανατολής.

Στην αποστολή συμμετείχαν ο Δήμαρχος Αμπελοκήπων–Μενεμένης και Πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάζαρος Κυρίζογλου, ο Δήμαρχος Πυλαίας–Χορτιάτη και Πρόεδρος της ΠΕΔ Κεντρικής Μακεδονίας Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, ο Δήμαρχος Κορδελιού–Ευόσμου Ελευθέριος Αλεξανδρίδης, ο Δήμαρχος Ωραιοκάστρου Παντελής Τσακίρης, ο Δήμαρχος Θέρμης Θεόδωρος Παπαδόπουλος, η Δήμαρχος Λαγκαδά Νίκη Ανδρεάδου, η Δήμαρχος Δέλτα Γερακίνα Μπισμπινά και ο Δήμαρχος Γόρτυνας Κρήτης Μιχάλης Κοκολάκης.

Στα ίχνη της μακραίωνης παρουσίας του Ποντιακού Ελληνισμού

Το πρόγραμμα περιλάμβανε επισκέψεις σε ιστορικές πόλεις και περιοχές του Πόντου, μεταξύ των οποίων η Τραπεζούντα και η Σαμψούντα. Οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να βρεθούν σε ναούς, σχολεία, μνημεία και κτίρια που εξακολουθούν να αποτελούν τεκμήρια της μακραίωνης παρουσίας και της κοινωνικής, οικονομικής και πνευματικής δραστηριότητας του Ελληνισμού στην περιοχή.

Ιδιαίτερο βάρος είχε η επίσκεψη στην Τραπεζούντα, την ιστορική πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας των Μεγάλων Κομνηνών και ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά, εμπορικά και πνευματικά κέντρα του Ελληνισμού στον Εύξεινο Πόντο.

Η αποστολή επισκέφθηκε τον ναό της Αγίας Σοφίας, ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά μνημεία της βυζαντινής αρχιτεκτονικής της περιοχής, καθώς και την Παναγία Χρυσοκέφαλο, που αποτέλεσε τον μητροπολιτικό ναό της Τραπεζούντας και συνδέθηκε στενά με τη δυναστεία των Μεγάλων Κομνηνών.

Στο πρόγραμμα εντάχθηκαν ακόμη οι ιστορικοί ναοί της Αγίας Άννας και του Αγίου Ευγενίου, πολιούχου της Τραπεζούντας, χώροι άμεσα συνδεδεμένοι με τη θρησκευτική και κοινωνική ζωή της πόλης κατά τους προηγούμενους αιώνες.

Στην Κερασούντα πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στον ιστορικό Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου, ενώ στα Κοτύωρα, τη σημερινή Ορντού, οι δήμαρχοι επισκέφθηκαν τον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου και την ιστορική Πολυκάρπειο Σχολή.

Η Πολυκάρπειος Σχολή αποτελεί χαρακτηριστική μαρτυρία της ιδιαίτερης βαρύτητας που έδιναν οι ελληνικές κοινότητες του Πόντου στην εκπαίδευση και στην πνευματική καλλιέργεια πριν από τον ξεριζωμό.

Οι ελληνικές οικογένειες της Τραπεζούντας

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσίασαν και τα σωζόμενα κτίρια που συνδέονται με επιφανείς ελληνικές οικογένειες της Τραπεζούντας.

Μεταξύ αυτών βρίσκονται η οικία Καπαγιαννίδη, η οικία Θεοφυλάκτου και το κτίριο της Τράπεζας Θεοφυλάκτου, τα οποία παραπέμπουν στην ισχυρή οικονομική και εμπορική δραστηριότητα του ελληνικού στοιχείου της πόλης.

Τα συγκεκριμένα κτίρια αποτελούν μέχρι σήμερα σημαντικά αρχιτεκτονικά και ιστορικά τεκμήρια μιας εποχής κατά την οποία οι ελληνικές κοινότητες του Πόντου διαδραμάτιζαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην οικονομική, εκπαιδευτική και κοινωνική ζωή της περιοχής.

Η κορυφαία στιγμή στην Παναγία Σουμελά

Κεντρικό σημείο της προσκυνηματικής αποστολής αποτέλεσε η επίσκεψη στην Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά, στην περιοχή της Ματσούκας.

Την Κυριακή 23 Αυγούστου, ημέρα της Απόδοσης της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, τελέστηκε στο ιστορικό μοναστήρι αρχιερατική Θεία Λειτουργία, παρουσία των μελών της ελληνικής αποστολής.

Της Θείας Λειτουργίας προεξήρχε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως κ.κ. Βαρνάβας, εκπροσωπώντας τον Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως κ.κ. Βαρθολομαίο.

Η Παναγία Σουμελά, χτισμένη στις απόκρημνες πλαγιές του όρους Μελά, αποτελεί διαχρονικά ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά και ιστορικά σύμβολα του Ποντιακού Ελληνισμού.

Η ιστορία της εκτείνεται σε περισσότερους από δεκαέξι αιώνες, ενώ το μοναστήρι παραμένει ισχυρό σημείο αναφοράς για τους Ποντίους σε ολόκληρο τον κόσμο, συνδέοντας τη θρησκευτική πίστη με τη μνήμη, την παράδοση και την ιστορική ταυτότητα.

Για τα μέλη της αυτοδιοικητικής αποστολής, η παρουσία στη Μονή αποτέλεσε μία από τις πλέον φορτισμένες συναισθηματικά στιγμές του πενθήμερου προσκυνήματος.

Συνάντηση Κυρίζογλου με τον Δήμαρχο Ματσούκας

Το πρωί της Δευτέρας 24 Αυγούστου, ο Πρόεδρος της ΚΕΔΕ και Δήμαρχος Αμπελοκήπων–Μενεμένης Λάζαρος Κυρίζογλου συναντήθηκε με τον Δήμαρχο Ματσούκας Koray Koçhan στο Δημαρχείο της περιοχής.

Στη διάρκεια της συνάντησης συζητήθηκαν ζητήματα που αφορούν την προστασία και ανάδειξη της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της Ματσούκας, καθώς και οι δυνατότητες ανάπτυξης του θρησκευτικού και πολιτιστικού τουρισμού.

Οι δύο πλευρές αντάλλαξαν απόψεις και αναμνηστικά δώρα, με τη συνάντηση να πραγματοποιείται σε θερμό κλίμα.

Ο Λάζαρος Κυρίζογλου έθεσε ιδιαίτερα το θέμα της προστασίας και αποκατάστασης δύο ακόμη εμβληματικών μοναστηριακών μνημείων του Πόντου, της Ιεράς Μονής Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα και της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννου Βαζελώνος.

Οι δύο μονές, μαζί με την Παναγία Σουμελά, συγκαταλέγονται στα σημαντικότερα μοναστηριακά κέντρα του ιστορικού Πόντου και βρίσκονται εντός των διοικητικών ορίων του Δήμου Ματσούκας.

Στο επίκεντρο η αποκατάσταση Περιστερεώτα και Βαζελώνος

Ο Δήμαρχος Ματσούκας Koray Koçhan εξέφρασε τη στήριξή του στις προσπάθειες αποκατάστασης και ανάδειξης των δύο ιστορικών μονών.

Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά κατά τη συνάντηση, έχουν ήδη ξεκινήσει εργασίες που αφορούν τη Μονή του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα, ενώ ο Koray Koçhan παρουσίασε στον Πρόεδρο της ΚΕΔΕ σχετικό δημοσίευμα για τις τρεις ιστορικές μονές της περιοχής.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου Βαζελώνος, η οποία συγκαταλέγεται στις αρχαιότερες μονές της Μικράς Ασίας και του Πόντου.

Για το 2026 έχουν ανακοινωθεί πρωτοβουλίες που αφορούν την προστασία και αποκατάστασή της, καθώς και τη σύνδεσή της με ευρύτερες πολιτιστικές και τουριστικές διαδρομές.

Η ανάδειξη των ιστορικών μοναστηριών αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως ζήτημα θρησκευτικής κληρονομιάς, αλλά και ως σημαντικός παράγοντας για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και την ενίσχυση του πολιτιστικού και προσκυνηματικού τουρισμού στην περιοχή.

Ιστορική μνήμη και ευθύνη

Η πενθήμερη αποστολή ολοκληρώθηκε με έντονο το στοιχείο της συγκίνησης για τους συμμετέχοντες, καθώς η διαδρομή σε Τραπεζούντα, Κερασούντα, Κοτύωρα, Ματσούκα και άλλες ιστορικές περιοχές έφερε στο προσκήνιο τα ίχνη μιας παρουσίας αιώνων.

Για την ΚΕΔΕ και τους δημάρχους που συμμετείχαν, το προσκύνημα είχε παράλληλα χαρακτήρα ιστορικής υπενθύμισης και πολιτιστικής ευθύνης.

Η διατήρηση των μνημείων, των μοναστηριών, των ναών και των ιστορικών κτιρίων του Πόντου αποτελεί κρίσιμο κρίκο στη διαφύλαξη της συλλογικής μνήμης, καθώς συνδέεται άμεσα με την ιστορική διαδρομή και την πολιτιστική ταυτότητα του Ποντιακού Ελληνισμού.

Η παρουσία της ελληνικής αυτοδιοικητικής αποστολής στους τόπους αυτούς επανέφερε στο προσκήνιο την ανάγκη προστασίας και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς του ιστορικού Πόντου, αλλά και της διατήρησης των δεσμών με τις αλησμόνητες πατρίδες.