Σημαντική αύξηση των εντάξεων και των πληρωμών, αλλά και σοβαρές εκκρεμότητες στη διαχείριση απορριμμάτων, στις υποδομές ύδρευσης, στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην υλοποίηση έργων των Δήμων αποκαλύπτουν τα νέα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη 5η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης του Προγράμματος «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή» (ΠΕΚΑ) 2021–2027, στις 18 Νοεμβρίου 2026.

Το πρόγραμμα, συνολικού προϋπολογισμού 3,61 δισ. ευρώ, παρουσιάζει υψηλή ενεργοποίηση, καθώς οι εντάξεις έχουν φτάσει τα 4,23 δισ. ευρώ, αξιοποιώντας τη δυνατότητα υπερδέσμευσης πόρων. Ωστόσο, οι πιστοποιημένες δαπάνες περιορίζονται στα 1,18 δισ. ευρώ, δηλαδή στο 32,65% του προϋπολογισμού.

Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς μεγάλο μέρος του προγράμματος αφορά έργα που επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία των Δήμων: απορρίμματα, ύδρευση και αποχέτευση, αντιπλημμυρική προστασία, ενεργειακές αναβαθμίσεις, αστική αναζωογόνηση και βιώσιμη κινητικότητα.

Από το 17,86% στο 32,65% η απορρόφηση μέσα σε έναν χρόνο

Η σύγκριση με τα στοιχεία που είχαν παρουσιαστεί στην 4η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης, τον Νοέμβριο του 2025, δείχνει ουσιαστική επιτάχυνση.

Δείκτης Νοέμβριος 2025 Οκτώβριος 2026
Εντάξεις έργων 2,72 δισ. € 4,24 δισ. €
Νομικές δεσμεύσεις 1,45 δισ. € 2,56 δισ. €
Πιστοποιημένες δαπάνες 644 εκατ. € 1,18 δισ. €
Ποσοστό απορρόφησης 17,86% 32,65%

Οι πληρωμές έχουν αυξηθεί κατά περίπου 534 εκατ. ευρώ σε σχέση με τα στοιχεία που είχαν παρουσιαστεί έναν χρόνο νωρίτερα.

Εξέλιξη πιστοποιημένων δαπανών ΠΕΚΑ

Σε εκατ. ευρώ, στοιχεία συνεδριάσεων 2025 και 2026

Παρά την αύξηση, εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ της ένταξης έργων και της πραγματικής υλοποίησής τους.

Παράλληλα, οι νέες παρουσιάσεις επιβεβαιώνουν ότι το πρόγραμμα καλύπτει σε ποσοστό 122% τον δημοσιονομικό στόχο του κανόνα Ν+3 για το 2026. Η κάλυψη αυτή, ωστόσο, δεν ταυτίζεται με το ποσοστό ολοκλήρωσης των φυσικών έργων.

Απορρίμματα: 601 εκατ. ευρώ διαθέσιμα, αλλά ακόμη χωρίς ενταγμένα έργα στην Προτεραιότητα 4

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της νέας έκθεσης αφορά τη διαχείριση απορριμμάτων.

Παρότι η Προτεραιότητα 4 διαθέτει προϋπολογισμό 601,11 εκατ. ευρώ, έως τις 31 Οκτωβρίου 2026 δεν καταγράφονταν ενταγμένα έργα και πιστοποιημένες δαπάνες.

Έχουν ενεργοποιηθεί προσκλήσεις, μεταξύ των οποίων:

  • Πρόγραμμα ολοκληρωμένης διαχείρισης αστικών αποβλήτων, προϋπολογισμού 480 εκατ. ευρώ, για Μονάδες Ανάκτησης και Ανακύκλωσης.
  • Ολοκλήρωση τμηματοποιημένων έργων διαχείρισης αστικών αποβλήτων, 33,5 εκατ. ευρώ.
  • Μεταφερόμενες πράξεις διαχείρισης αστικών αποβλήτων, 35 εκατ. ευρώ, με έργα χωριστής συλλογής βιοαποβλήτων και τοπικές υποδομές.
  • Ολιστικό πρόγραμμα χωριστής συλλογής στην Πελοπόννησο, 15 εκατ. ευρώ.

Σύμφωνα με την παρουσίαση, είχαν υποβληθεί τέσσερις προτάσεις για Μονάδες Ανάκτησης και Ανακύκλωσης, ενώ έντεκα ακόμη προτάσεις τμηματοποιημένων έργων βρίσκονταν υπό αξιολόγηση.

Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι η μετάβαση σε ένα σύστημα διαχείρισης αποβλήτων με έμφαση στην ανακύκλωση και την ανάκτηση πόρων εξακολουθεί να αντιμετωπίζει καθυστερήσεις.

Υπενθυμίζεται ότι ήδη από τη συνεδρίαση του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε επισημάνει τις σοβαρές αποκλίσεις της Ελλάδας από τους στόχους ανακύκλωσης, τις εκκρεμότητες των Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων και τους κινδύνους που απορρέουν από τη μη εκπλήρωση των αναγκαίων όρων χρηματοδότησης.

Ύδρευση και αποχέτευση: Εντάξεις 1,17 δισ. ευρώ – Εξαντλημένοι οι διαθέσιμοι πόροι

Στον τομέα διαχείρισης αστικών λυμάτων και υδάτινων πόρων, η Προτεραιότητα 5 παρουσιάζει πλήρη ενεργοποίηση.

Οι εντάξεις ανέρχονται σε 1,17 δισ. ευρώ, έναντι διαθέσιμου προϋπολογισμού περίπου 641 εκατ. ευρώ, ενώ οι πιστοποιημένες δαπάνες έχουν φτάσει τα 248,56 εκατ. ευρώ.

Στην παρουσίαση επισημαίνεται ότι δεν υπάρχει πλέον διαθεσιμότητα πόρων για νέες δράσεις στη συγκεκριμένη Προτεραιότητα.

Μεταξύ των έργων που χρηματοδοτούνται περιλαμβάνονται η ολοκλήρωση εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων και δικτύων αποχέτευσης, έργα ύδρευσης, συνδέσεις κτιρίων με δίκτυα αποχέτευσης, καθώς και η αποκατάσταση υποδομών στις περιοχές που επλήγησαν από την κακοκαιρία Daniel.

Παράλληλα, παραμένουν προς αξιολόγηση πιλοτικά έργα ολιστικής διαχείρισης υδάτων και λυμάτων, τα οποία αφορούν το Ρέθυμνο, την Αλεξανδρούπολη, την Κασσάνδρα και τον Σαρωνικό–Κορινθιακό.

Νέα χρηματοδότηση 50 εκατ. ευρώ για νησιωτικούς και ορεινούς Δήμους

Ιδιαίτερη σημασία για την Αυτοδιοίκηση έχει η ενεργοποίηση της νέας Προτεραιότητας 10, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 134,5 εκατ. ευρώ.

Στον προγραμματισμό των προσκλήσεων για το τελευταίο τρίμηνο του 2026 και το πρώτο τρίμηνο του 2027 περιλαμβάνονται δύο δράσεις:

30 εκατ. ευρώ για υποδομές διαχείρισης υδάτων στη νησιωτική χώρα και 20 εκατ. ευρώ για αντίστοιχες υποδομές σε ορεινούς Δήμους.

Οι δράσεις μπορούν να περιλαμβάνουν έργα ύδρευσης, επαναχρησιμοποίησης νερού και αντιπλημμυρικής προστασίας πολλαπλού σκοπού.

Δυνητικοί δικαιούχοι είναι οι πάροχοι υπηρεσιών ύδατος, δηλαδή Δήμοι και ΔΕΥΑ που καλύπτουν τις προϋποθέσεις των δράσεων.

Πρόκειται για μια νέα χρηματοδοτική δυνατότητα, ιδιαίτερα σημαντική για περιοχές με περιορισμένους υδατικούς πόρους και αυξημένη πίεση από την κλιματική αλλαγή.

Αντιπλημμυρική προστασία: Νέα έργα 100 εκατ. ευρώ στην Αττική

Στον τομέα της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, έχουν ενταχθεί έργα αντιπλημμυρικής προστασίας με συνολικό προϋπολογισμό άνω των 635 εκατ. ευρώ.

Ειδικότερα, η νέα παρουσίαση καταγράφει 23 αντιπλημμυρικά έργα χρηματοδοτούμενα από το Ταμείο Συνοχής και ένα από το ΕΤΠΑ.

Στον προγραμματισμό νέων εξειδικεύσεων περιλαμβάνονται 100 εκατ. ευρώ για αντιπλημμυρικά έργα στην Περιφέρεια Αττικής, μεταξύ των οποίων και παρεμβάσεις στην Εσχατιά.

Παράλληλα, παρουσιάστηκε το πρόγραμμα ορεινής υδρονομίας Aqua Montis στη Θεσσαλία, ύψους 96,1 εκατ. ευρώ.

Το πρόγραμμα προβλέπει παρεμβάσεις σε 220 ορεινές λεκάνες απορροής, με προτεινόμενη κατασκευή 1.087 φραγμάτων και διαμόρφωση περίπου 10 χιλιομέτρων κοιτών.

Στόχος είναι η μείωση της ταχύτητας απορροής, η συγκράτηση φερτών υλικών και ο περιορισμός της πλημμυρικής επικινδυνότητας στις κατάντη περιοχές.

Ενεργειακή αναβάθμιση: 145 έργα δημοσίων κτιρίων

Σημαντικά είναι και τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν για τις ενεργειακές παρεμβάσεις.

Σύμφωνα με τη σχετική παρουσίαση, χρηματοδοτούνται παρεμβάσεις σε 1.610.000 τετραγωνικά μέτρα δημοσίων κτιρίων, στο πλαίσιο 145 έργων που περιλαμβάνουν νοσοκομεία, πανεπιστήμια, δημοτικά κτίρια και ιστορικά διατηρητέα κτίρια.

Επιπλέον, παρουσιάστηκαν τα ακόλουθα μεγέθη:

  • 25.800 κατοικίες χρηματοδοτούνται από τα προγράμματα «Εξοικονομώ 2025» και «Ανακαινίζω».
  • 55 νοσοκομεία περιλαμβάνονται σε ενεργειακές παρεμβάσεις, με άλλα 12 σε αξιολόγηση.
  • 200 χιλιόμετρα ηλεκτρικών δικτύων προβλέπεται να υπογειοποιηθούν.
  • 53 χιλιόμετρα δικτύων τηλεθέρμανσης προβλέπεται να επεκταθούν στην περιοχή Αμυνταίου–Κοζάνης.

Για το σύνολο των ενεργειακών πράξεων παρουσιάστηκε εκτιμώμενη εξοικονόμηση 1.475 GWh ετησίως και μείωση εκπομπών 3,43 εκατ. τόνων CO₂ ετησίως.

Τα μεγέθη αυτά αποτελούν εκτιμήσεις της συμβολής των χρηματοδοτούμενων παρεμβάσεων και δεν πρέπει να συγχέονται με αποτελέσματα που έχουν ήδη επαληθευτεί μετά την ολοκλήρωση των έργων.

ΑΠΕ και ενεργειακές κοινότητες: Παραμένει η καθυστέρηση

Σε αντίθεση με τη σημαντική πρόοδο άλλων ενεργειακών παρεμβάσεων, στην παρουσίαση της Προτεραιότητας 1 αναφέρεται ρητά καθυστέρηση προγραμματισμού στον ειδικό στόχο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ο οποίος διαθέτει περίπου 37 εκατ. ευρώ.

Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε συνδυασμό με τις επισημάνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το 2025 για τα προβλήματα των δημοτικών ενεργειακών κοινοτήτων.

Τότε είχε επισημανθεί ότι αρκετοί Δήμοι αντιμετώπιζαν δυσκολίες στην ανάπτυξη έργων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Η ενεργοποίηση των πόρων για ΑΠΕ περιλαμβάνεται πλέον στις βασικές προκλήσεις που θέτει η Διαχειριστική Αρχή για το 2027.

Ποδηλατόδρομοι και κοινόχρηστα ποδήλατα: 51,34 εκατ. ευρώ σε εντάξεις

Η Προτεραιότητα 7 για τη βιώσιμη αστική κινητικότητα διαθέτει προϋπολογισμό 26,1 εκατ. ευρώ, ενώ οι ενταγμένες πράξεις ανέρχονται σε 51,34 εκατ. ευρώ μέσω υπερδέσμευσης.

Οι δύο ενταγμένες πράξεις αφορούν τμηματοποιημένα έργα συστημάτων κοινόχρηστων ποδηλάτων σε Δήμους της χώρας, με συντονιστή το ΚΑΠΕ.

Παράλληλα, βρίσκεται υπό αξιολόγηση πρόταση της Περιφέρειας Αττικής για τη δημιουργία ποδηλατοδρόμου στην Αθηναϊκή Ριβιέρα, προϋπολογισμού 18,7 εκατ. ευρώ.

Πρόκειται για διαδρομή μήκους περίπου 12 χιλιομέτρων από τον Φαληρικό Όρμο έως τη Γλυφάδα.

GReco Islands: Τρεις προσκλήσεις, αλλά περιορισμένη ενεργοποίηση έργων

Η νέα έκθεση επιτρέπει να αξιολογηθεί η πρόοδος της πρωτοβουλίας GReco Islands έναν χρόνο μετά τις προειδοποιήσεις που είχαν διατυπωθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Το ΠΕΚΑ προβλέπει συνολική χρηματοδότηση 100 εκατ. ευρώ για την πρωτοβουλία.

Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι η ενεργοποίηση παραμένει περιορισμένη.

Ειδικότερα, έχουν εκδοθεί τρεις προσκλήσεις:

  • Ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων κτιρίων στα Ιόνια Νησιά, προϋπολογισμού 5 εκατ. ευρώ, χωρίς υποβληθείσα πρόταση.
  • Έργα ύδρευσης στα νησιά GReco, προϋπολογισμού 20 εκατ. ευρώ, με μία υποβληθείσα πρόταση ύψους 22 εκατ. ευρώ.
  • Υποστήριξη παρόχων ύδατος, προϋπολογισμού 400.000 ευρώ, με 27 προτάσεις που καλύπτουν 30 από τα 39 νησιά της πρωτοβουλίας.

Στην τρίτη δράση είχαν καταγραφεί πέντε εντάξεις για τη Μεγίστη, τη Σύμη, την Τήλο, την Πάτμο και την Κύθνο, ενώ δύο ακόμη προτάσεις βρίσκονταν προς ένταξη.

Τα στοιχεία δείχνουν πρόοδο στη διοικητική ενεργοποίηση, όχι όμως ακόμη ολοκληρωμένη υλοποίηση των συνολικών στόχων της πρωτοβουλίας.

Βιοποικιλότητα: 73,7 εκατ. ευρώ για προστατευόμενες περιοχές

Στην 5η Συνεδρίαση παρουσιάστηκε επίσης ο στρατηγικός σχεδιασμός για τη βιοποικιλότητα.

Η σχετική Προτεραιότητα διαθέτει προϋπολογισμό 73,7 εκατ. ευρώ, με 17 εξειδικευμένες δράσεις, 11 προσκλήσεις και 10 ενταγμένα έργα συνολικού προϋπολογισμού περίπου 58 εκατ. ευρώ.

Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει την ενίσχυση της προστασίας των περιοχών Natura 2000, την παρακολούθηση χερσαίων και θαλάσσιων οικοτόπων, τη βελτίωση των επιστημονικών δεδομένων και την υποστήριξη του συστήματος διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών.

Μεταξύ των επόμενων παρεμβάσεων προβλέπονται η χαρτογράφηση θαλάσσιων οικοτόπων, ύψους 10 εκατ. ευρώ, και δράσεις διαχείρισης καλαμιώνων, προϋπολογισμού 900.000 ευρώ.

179 προτάσεις ύψους 964 εκατ. ευρώ παραμένουν προς αξιολόγηση

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της 5ης Συνεδρίασης είναι ο αριθμός των προτάσεων που δεν έχουν ολοκληρώσει τη διαδικασία αξιολόγησης.

Στις 17 Νοεμβρίου 2026 εκκρεμούσε η αξιολόγηση 179 προτάσεων, συνολικού προϋπολογισμού 964 εκατ. ευρώ.

Η Διαχειριστική Αρχή αναγνωρίζει ότι το επόμενο διάστημα απαιτείται επιτάχυνση των αξιολογήσεων, ενεργοποίηση του συνόλου των διαθέσιμων πόρων εντός του 2027, διαχείριση της υπερδέσμευσης και προγραμματισμός των πληρωμών.

Παράλληλα, η δεύτερη αναθεώρηση του ΠΕΚΑ εξασφάλισε παράταση της περιόδου επιλεξιμότητας των δαπανών έως τις 31 Δεκεμβρίου 2030.

Το κρίσιμο στοίχημα για τους Δήμους

Τα στοιχεία της 5ης Συνεδρίασης επιβεβαιώνουν ότι το ΠΕΚΑ έχει επιταχυνθεί σημαντικά σε σχέση με το 2025. Οι εντάξεις και οι πληρωμές έχουν αυξηθεί, ενώ η κάλυψη των δημοσιονομικών στόχων δημιουργεί μεγαλύτερη ασφάλεια για τη συνέχιση του προγράμματος.

Ωστόσο, η αποτύπωση της προόδου ανά τομέα δείχνει έντονες ανισότητες.

Στην ενέργεια και στις υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης έχει καταγραφεί σημαντική συμβασιοποίηση και υλοποίηση έργων. Αντίθετα, στη διαχείριση απορριμμάτων, στις ΑΠΕ και σε μέρος των δράσεων GReco Islands παραμένουν σημαντικά βήματα μέχρι την ουσιαστική υλοποίηση.

Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση το πρόβλημα είναι διπλό: αφενός να εξασφαλιστούν και να ενεργοποιηθούν οι διαθέσιμοι πόροι και αφετέρου να αποκτήσουν οι Δήμοι την απαιτούμενη τεχνική, διοικητική και επιχειρησιακή επάρκεια ώστε να ολοκληρώσουν και να λειτουργήσουν τις χρηματοδοτούμενες υποδομές.

Το πραγματικό μέτρο επιτυχίας του ΠΕΚΑ δεν θα είναι τελικά το ύψος των εγκεκριμένων χρηματοδοτήσεων, αλλά πόσα έργα θα ολοκληρωθούν, πόσες υποδομές θα λειτουργήσουν και ποια μετρήσιμα περιβαλλοντικά αποτελέσματα θα επιτευχθούν στις τοπικές κοινωνίες.